slaskie.travel
Zamki i pałace województwa śląskiego zachęcają do odkrywania kultury i sztuki regionu. Śląskie to naprawdę wyjątkowe miejsce na mapie Polski. Często wręcz zaskakujące swoimi zróżnicowanymi atrakcjami turystycznymi. Mamy tu doskonałą kuchnię i festiwale, które ją przybliżają, mamy rezerwaty przyrody, rozległe parki, ogrody i lasy, mamy nowoczesną architekturę, która niejednokrotnie doceniana była przez światowych znawców tematu, mamy zabytki techniki – nawet takie z listy UNESCO… I można by tak wymieniać i wymieniać. Ale jest jeszcze jedno… Możliwe, że będziecie najbardziej zaskoczeni.
To wyjątkowe oblicze województwa śląskiego – związane z jego bardzo odległą, ale też nieco świeższą historią. Pamiętające czasy Piastów i XIX-wiecznych potentatów przemysłowych. To zamki, warownie, dwory, pałace i magnackie wille rozsiane po całym obszarze naszego województwa. O niektórych z nich pewnie słyszeliście nie raz, a niektórych może nie znacie. Najwyższa pora to zmienić! Jest ich sporo.
Przechadzała się romantycznymi alejkami parku, który otaczał jej elegancki pałac. W piękne, letnie dni zapewne podziwiała promienie słońca odbijające się od tafli wody wypełniającej założone tu stawy. Jednak nie przepadała zbytnio za tym miejscem. Dlaczego? Jeśli macie ochotę poznać historię słynnej księżnej Daisy (Marii Teresy Oliwii Cornwallis-West) – żony Jana Henryka Hochberga, to koniecznie udajcie się do Pszczyny i odwiedźcie tamtejsze założenie parkowe z zamkiem. Jest on jednym z piękniejszych i najlepiej wyposażonych w naszym kraju. Muzeum Zamkowe posiada ogromną kolekcję autentycznego wyposażenia wnętrz, które pamięta nie tylko czasy książąt von Pless, ale i wcześniejsze. Być może dowiecie się, że ta angielska księżniczka, której uroda nie miała sobie równych w całej Europie, wolała inną rezydencję. Położony całkiem niedaleko – w otoczeniu gęstych lasów i malowniczego jeziora – drewniany, z pruskim murem – myśliwski Zameczek w Promnicach. To tam było jej miejsce na ziemi.
Zamki i pałace województwa śląskiego to barwne i inspirujące, czasem wręcz zadziwiające historie bogatych rodów XVIII i XIX-wiecznych potentatów przemysłowych. To nie tylko losy Hochbergów ale też Promnitzów, Ballestremów i Donnersmarcków. Na przykład przedstawiciel siemianowickiej linii Donnersmarcków – hrabia Hugo II z Siemianowic postawił we wsi Brynek, znajdującej się niedaleko Tarnowskich Gór, pałac tak okazały i piękny, że mógłby wprawić w zakłopotanie niejednego europejskiego księcia żyjącego w poprzednich epokach. Wysokie wieże pałacu w Brynku przykryte cebulastymi hełmami wciąż zachwycają, podobnie jak otaczający posiadłość park, w którym mieści się dzisiaj ogród botaniczny. Z kolei linia bogumińska tego wpływowego rodu miała swój pałac w Chałupkach, które być może kojarzą się wam z przejściem granicznym. Pięknie dziś odrestaurowany i otoczony zadbanym parkiem obiekt, w którym mieści się hotel i restauracja, należał pierwotnie do Hohenzollernów, potem do wspomnianych Donnersmarckow, a na końcu do rodziny słynnych bankierów Rothschildów. Prawda, że te historie są fascynujące?
Kraina Górnej Odry, bo tak nazywa się turystyczny obszar blisko granic z Czeską Republiką, w którym leżą wspomniane Chałupki (w nich pałac), obfituje w zamki i pałace, które warto odwiedzić. To między innymi Zamek w Tworkowie, Pałac w Pogrzebieniu, Pałac we wsi Borynia, ale też Zamek w Raciborzu i Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach. I tu warto się na chwilę zatrzymać, bo obok tak ważnych zabytków nie można przejść obojętnie. Zamek Piastowski w Raciborzu, który wyróżnia się pięknym dziedzińcem, przyciąga turystów przede wszystkim z jednego powodu. Na terenie kompleksu zamkowego znajduje się cenna kaplica św. Tomasza Becketa z Canterbury, której historia sięga XIII wieku. Nazywa się ją czasem perłą śląskiego gotyku.
Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach to natomiast historia, której nie sposób opowiedzieć ot tak – na szybko, bo to nie tylko dzieje działających na tych terenach cystersów, ale też rodu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingfürst. Dlatego wizyta tu powinna potrwać trochę dłużej niż tylko kilka godzin. Rozległy park w stylu angielskim zachęca do spacerów, a założony przez cystersów zespół klasztorno-pałacowy z barokowym kościołem zachwyca za każdym razem tak samo. Wokół zaś ciągnące się kilometrami lasy (Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich). Skoro w tych zielonych płucach województwa znajduje się tyle ciekawych obiektów pałacowych, to rekomendujemy wycieczkę wiosną – by cieszyć się np. kwitnącymi rododendronami w przypałacowych parkach.
Pisząc o Zamku Piastowskim w Raciborzu, nie sposób nie wspomnieć o innym – także należącym do Piastów, ale położonym na południu województwa śląskiego. Mowa o Cieszynie i Wzgórzu Zamkowym, na którym pierwotnie istniał gród, a potem wzniesiono zamek. Pozostałością po nim jest gotycka Wieża Piastowska, na której znajduje się dziś taras widokowy, obok zaś dostrzeżemy jeden z najważniejszych obiektów historycznych w całym kraju – to XII – wieczna romańska Rotunda pełniąca funkcję zamkowej kaplicy. Pewnie wiecie o jaką chodzi – jeśli nie, to spójrzcie na rewers banknotu o nominale 20 zł. W Polsce nie mamy zbyt wiele romańskich pamiątek, więc tym bardziej jesteśmy dumni, że jedna z nich znajduje się właśnie w Śląskim.
Jeśli macie ochotę na odwiedzenie jeszcze innych ciekawych zamków, których historia sięga średniowiecza, to koniecznie udajcie się do Toszka, gdzie znajduje się ładnie odrestaurowany zamek (siedziba Centrum Kultury "Zamek w Toszku") – pierwotnie należący do książąt raciborsko-opolskich, do Siewierza, gdzie na opłotkach starego miasta zachował się zamek książęcy z XIV/XV wieku (potem siedziba biskupów krakowskich) albo do Będzina. Miasto posiada jeden z najpiękniej położonych zamków średniowiecznych w Polsce. W zamku w Będzinie mieści się obecnie filia Muzeum Zagłębia. Wznoszący się nad charakterystycznym skrzyżowaniem zwanym „nerką” to jeden z niewielu zamków i pałaców województwa śląskiego znajdujących się na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
No właśnie jest przecież jeszcze w Śląskim pamiętająca czasy Kazimierza Wielkiego sieć zamków, strażnic i warowni zakładanych na wapiennych wzniesieniach Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ich celem była obrona kraju przed atakami nieprzyjaciół z zewnątrz. Tworzą jedyny w swoim rodzaju Szlak Orlich Gniazd będący wspaniałą atrakcją dla miłośników historii, fascynatów legend i rycerskich opowieści oraz wrażliwych na piękno otaczającej przyrody turystów. Szlak biegnie przez obszar dwóch województw (śląskiego i małopolskiego) – ma swój początek w Częstochowie, a koniec w Krakowie (albo na odwrót). Jednym z piękniejszych i najbardziej znanych obiektów w „śląskiej części” szlaku są XIV-wieczne ruiny Zamku Ogrodzieniec w Podzamczu, gdzie kręcone były sceny do słynnego do słynnego „netflixowego” serialu „Wiedźmin” na podstawie książek Andrzeja Sapkowskiego. Ale warto odwiedzić też inne, w tym: ruiny zamku w Olsztynie oraz w zamku Pilcza w Smoleniu, odrestaurowany zamek w Bobolicach i ruiny bliźniaczej warowni w Mirowie. Przy okazji poznać kilka legend, a może nawet spotkać Białą Damę?
Najsłynniejszym śląskim zespołem jest bez wątpienia Zespół Pieśni i i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny – nasza duma i wspaniały ambasador kultury województwa śląskiego w Polsce i poza nią. A czy wiecie, że główna siedziba, założonego przez profesora Stanisława Hadynę zespołu, mieści się w zabytkowym pałacu? Konkretnie zaś w dawnym pałacu rycerskiego rodu Kochcickich w Koszęcinie. Wspaniale odbudowany w klasycystycznym stylu, otoczony parkiem jest doskonałym miejscem na odpoczynek. Organizowane są tu także różne wydarzenia kulturalne, a wewnątrz znajduje się Śląskie Centrum Edukacji Regionalnej. Przez kilka miesięcy 1857 r. po wytwornych wnętrzach innego już pałacu i okolicznych dziewiczych jeszcze lasach, przechadzał się nasz wieszcz narodowy, wielki poeta polskiego romantyzmu – Zygmunt Krasiński. Pałac w Złotym Potoku należał wówczas do jego ojca Wincentego Krasińskiego. Choć dziś stoi pusty, to o losach Krasińskich, a być może i wcześniejszych, a na pewno kolejnych właścicielach założenia pałacowo-parkowego, czyli Raczyńskich, szepczą tutejsze stawy, drzewa i rzeka Wiercica. Wiele do opowiedzenia miałyby zapewne zabytkowe klony tworzące uroczą aleję nieopodal pałacu. Po historyczne konkrety natomiast należy udać się do bielonego dworku, w którym utworzono Muzeum Regionalne im. Zygmunta Krasińskiego, które także wchodzi w skład opisywanego kompleksu.
No i jeszcze jedno zaskoczenie! W województwie śląskim, a konkretnie w beskidzkiej miejscowości Wisła znajduje się Rezydencja Prezydenta RP Zamek w Wiśle. Nie jest to jednak obiekt bardzo leciwy. Wybudowano go w XX wieku, więc jego architektura bardzo odbiega od tych zaprezentowanych wcześniej. Jest perełką modernizmu i art deco, a funkcję prezydenckiej rezydencji letniej pełni od czasów Ignacego Mościckiego.
Zamki i pałace województwa śląskiego znajdują się także w Beskidach. Pozostajemy w górskich klimatach, choć już nie w Wiśle, a w Żywcu oraz Bielsku-Białej, ponieważ także tutaj odnajdziemy obiekty idealnie pasujące do naszego zestawienia. W tej pierwszej miejscowości – w Żywcu mieści się okazały XV-wieczny Zamek Komorowskich (siedziba Muzeum Miejskiego), który został rozbudowany w późniejszym czasie na modłę renesansową, potem barokową, by w końcu przybrać neogotyckiego sznytu. Związana jest z nim ciekawa historia Mikołaja Komorowskiego, który trudnił się między innymi…biciem fałszywych monet. Drugim – zamek w Bielsku Białej – także siedziba muzeum, którego losy związane były między innymi z rodem Sułkowskich. I tu znów frapująca historia – jeden z właścicieli zamku tj. Aleksander Józef Sułkowski, był nieślubnym synem elektora saskiego i króla polskiego – Augusta Mocnego. Przyglądając się bryle zamku trudno dziś dostrzec ślady średniowiecznej warowni jaką pierwotnie bielski zamek stanowił. Takie informacje odnajdziemy zwiedzając poszczególne ekspozycje Muzeum w Bielsku-Białej.
Na koniec zapraszamy jeszcze do dużego miasta. Do Gliwic. Choć jego stare miasto posiada średniowieczny Zamek Piastowski (zachowany w południowej części), to jednak nie on będzie obiektem naszego zainteresowania. Przynajmniej nie tym razem. Będzie nim za to Willa Caro, która podobnie zresztą jak Zamek Piastowski, jest filią Muzeum Miejskiego w Gliwicach. Nazwę swą wzięła od nazwiska wrocławskiego przemysłowca żydowskiego pochodzenia – Oscara Caro. I to właśnie tutaj mamy okazję zobaczyć na własne oczy jak wyglądał dom, a właściwie rezydencja XIX-wiecznego magnata przemysłowego. O tym, że często byli to odznaczający się nie tylko bogactwem, ale też niebywałym gustem ludzie, przekonać się możemy także we wnętrzach m.in. znajdującego się w Sosnowcu Pałacu Dietla oraz innych okazałych rezydencjach takich jak Pałac Schoena czy Zamek Sielecki. W sąsiedniej Dąbrowie Górniczej stoi natomiast dumny Pałac Kultury Zagłębia, wybudowany w latach 50-tych XX wieku. Ale jak możecie domyśleć się po jego metryce – jest to temat na zupełnie inną, architektoniczną opowieść...
Zamki i pałace województwa śląskiego pokazują niezwykłą różnorodność regionu. Od średniowiecznych warowni na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, przez magnackie rezydencje rodów przemysłowych, aż po modernistyczną rezydencję prezydencką w Wiśle. To miejsca, które pozwalają odkrywać historię Śląska, Zagłębia i Beskidów podczas jednodniowych wycieczek oraz dłuższych podróży po regionie.
Tekst: Anna Nowak
ul. Rudzka 13 C
44-200 Rybnik
tel. 32 42 22 446
turystyka@subregion.pl
Portal powstał w ramach projektu
Mobilne Śląskie
Darmowa aplikacja SLASKIE.travel dostępna na platformach 
